9 Kart z Księgi Psalmów

Gregorio Allegri · 1582–1652

Miserere mei, Deus ok. 1638 a 9 · chór a 5 i soliści a 4

Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam · Zmiłuj się nade mną, Boże, w łaskawości swojej (Ps 51 (50))

Psalm pokutny śpiewany w Kaplicy Sykstyńskiej podczas Ciemnych Jutrzni Wielkiego Tygodnia. Watykan strzegł tej muzyki: za wyniesienie odpisu groziła ekskomunika, a zdobne linie solistów przekazywano ustnie, z pokolenia na pokolenie. Czternastoletni Mozart usłyszał ją w 1770 roku i spisał z pamięci. Tutaj utwór został rozdzielony na dziewięć części, które oplatają pozostałe psalmy: pięciogłosowy chór prowadzi wers po wersie, a czterech solistów odpowiada mu z oddalenia — stąd echo.

Orlando di Lasso · 1532–1594

Laudate Dominum omnes gentes a 12

Laudate Dominum omnes gentes · Chwalcie Pana, wszystkie narody (Ps 117)

Psalm 117 jest najkrótszy w całym Psałterzu — dwa wersety, wezwanie skierowane do wszystkich narodów. Lassus, Flamandczyk od 1556 roku związany z dworem bawarskim w Monachium i autor przeszło dwóch tysięcy utworów, rozpisał je na dwanaście głosów w dialogujących chórach: najkrótszy tekst wieczoru dostaje jego największą obsadę. Po pierwszej części Miserere pokutnik milknie, a odzywa się cała ziemia.

Tekst i przekład

Laudate Dominum omnes gentes, laudate Dominum omnes populi. Quoniam confirmata est super nos misericordia eius, et veritas Domini manet in aeternum.

Chwalcie Pana, wszystkie narody, wysławiajcie Go, wszystkie ludy, bo Jego łaskawość nad nami potężna, a wierność Pańska trwa na wieki.

Anton Bruckner · 1824–1896

Os justi, WAB 30 1879 a 8

Os justi meditabitur sapientiam · Usta sprawiedliwego głoszą mądrość (Ps 37, 30–31)

Gradual napisany dla Ignaza Traumihlera, kierownika chóru w opactwie św. Floriana — tego samego, w którego krypcie Bruckner kazał się później pochować, pod organami. Kompozytor narzucił sobie regułę równie surową jak prawo, o którym mówi psalm: ani jednego krzyżyka, ani jednego bemola, żadnych akordów septymowych — wszystko w czystej skali lidyjskiej. Chwalił się tym Traumihlerowi w liście. Po drugiej części Miserere, w której pokutnik uznaje swoją winę, wchodzi obraz człowieka sprawiedliwego.

Tekst i przekład

Os justi meditabitur sapientiam: et lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde ipsius: et non supplantabuntur gressus ejus. Alleluia.

Usta sprawiedliwego głoszą mądrość i język jego mówi to, co słuszne. Prawo jego Boga jest w jego sercu, a jego kroki się nie zachwieją. Alleluja.

Charles Villiers Stanford · 1852–1924

Beati quorum via, op. 38 nr 3 1905 a 6

Beati quorum via integra est · Szczęśliwi, których droga nieskalana (Ps 119, 1)

Psalm 119 jest najdłuższy w Psałterzu — sto siedemdziesiąt sześć wersetów o Prawie Bożym. Stanford bierze z niego jeden, pierwszy. Motet powstał dla chóru Trinity College w Cambridge, gdzie kompozytor był organistą, i ukazał się w 1905 roku w zbiorze trzech łacińskich motetów. Sześć głosów dzieli się na dwie trzygłosowe grupy, które podają sobie tę samą frazę — droga, o której mowa, jest tu słyszalna.

Tekst i przekład

Beati quorum via integra est, qui ambulant in lege Domini.

Szczęśliwi, których droga nieskalana, którzy postępują według Prawa Pańskiego.

J. S. Bach · 1685–1750

Singet dem Herrn ein neues Lied, BWV 225 ok. 1727 a 8 · dwa chóry

Singet dem Herrn ein neues Lied · Śpiewajcie Panu pieśń nową (Ps 149, 1–3)

Najbardziej znany z motetów Bacha, powstały w Lipsku. Dwa czterogłosowe chóry podają sobie wersety psalmu jak piłkę; kompozytor splata w nim Psalm 149, luterański chorał i wersety Psalmu 150. To najradośniejsze i najtrudniejsze ogniwo wieczoru, postawione dokładnie naprzeciw pokuty Miserere. Kiedy w 1789 roku Mozart usłyszał ten motet u św. Tomasza w Lipsku, miał zawołać: „Oto nareszcie coś, z czego można się czegoś nauczyć” — i poprosił o rozłożenie głosów.

Tekst i przekład

Singet dem Herrn ein neues Lied, die Gemeine der Heiligen sollen ihn loben. Israel freue sich des, der ihn gemacht hat. Die Kinder Zion sei'n fröhlich über ihrem Könige, Sie sollen loben seinen Namen im Reigen; mit Pauken und mit Harfen sollen sie ihm spielen.

Śpiewaj Panu nową pieśń, zebranie świętych niech Go chwali. Niech się Izrael cieszy z tego, kto go uczynił, niech dzieci Syjonu radują się swym Królem, niech w tańcu wysławiają Jego imię; z bębnami i harfami niech Mu grają.

Orlando Gibbons · 1583–1625

O clap your hands 1622 a 8

O clap your hands together, all ye people · Wszystkie narody, klaskajcie w dłonie (Ps 47, 2–5)

Gibbons, organista Chapel Royal, napisał ten ośmiogłosowy anthem w 1622 roku jako pracę doktorską dla Oksfordu; tekst pochodzi z anglikańskiego psałterza Coverdale'a. Psalm 47 sadza Boga na tronie wśród okrzyków i trąb — a chór rozbija się na osiem głosów, żeby ten tłum było słychać.

Tekst i przekład

O clap your hands together, all ye people; O sing unto God with the voice of melody. For the Lord is high and to be feared; he is the great King of all the earth. He shall subdue the people under us, and the nations under our feet. He shall choose out an heritage for us, even the worship of Jacob, whom he loved.

Wszystkie narody, klaskajcie w dłonie, wykrzykujcie Bogu radosnym głosem, bo Pan najwyższy, straszliwy, jest wielkim Królem nad całą ziemią. On nam poddaje narody i ludy rzuca pod nasze stopy. Wybiera dla nas dziedzictwo — chlubę Jakuba, którego miłuje.

Salomone Rossi · 1570–1630

Barukh habba beshem Adonai 1622/23 a 6

Barukh haba b'shem Adonai · Błogosławiony, który przybywa w imię Pańskie (Ps 118, 26–29)

Rossi był Żydem na dworze Gonzagów w Mantui; książę zwolnił go z obowiązku noszenia żółtej oznaki, którą musieli nosić pozostali. W zbiorze „Ha-shirim asher li-Shlomo” (Wenecja) jako pierwszy zastosował renesansową polifonię do hebrajskich tekstów liturgicznych — przedmowę, broniącą wielogłosu w synagodze, napisał mu rabin Leon z Modeny. Tu, w programie ułożonym z psalmów łacińskich, niemieckich i angielskich, wraca ich język pierwotny.

Tekst i przekład

Baruch haba b'shem Adonai! B'rakhnuchém mi-beit Adonai. El Adonai, va-ya'er lanu! Isru-chag b'avotim ad karnot ha-mizbéach. Eli atah ve-odeka, Elohai, aromemeka. Hodu l'Adonai, ki tov, ki l'olam chasdo.

Błogosławiony, który przybywa w imię Pańskie! Błogosławimy wam z domu Pańskiego. Pan jest Bogiem: niech nas oświeci! Ścieśnijcie szeregi, z gałęziami w rękach, aż do rogów ołtarza. Jesteś moim Bogiem, chcę Ci dziękować: Boże mój, chcę Ciebie wywyższać. Wysławiajcie Pana, bo dobry; bo łaska Jego na wieki.

Heinrich Schütz · 1585–1672

Jauchzet dem Herrn, alle Welt, SWV 36 1619 a 8 · dwa chóry

Jauchzet dem Herren, alle Welt · Wykrzykujcie na cześć Pana, wszystkie ziemie (Ps 100)

Ze zbioru „Psalmen Davids” (Drezno, 1619) — pierwszego wielkiego dzieła Schütza po powrocie z Wenecji, gdzie uczył się u Giovanniego Gabrielego. Przywiózł stamtąd wielochórowość i przyłożył ją do niemieckiego psałterza Lutra. Schütz urodził się dokładnie sto lat przed Bachem; w tym programie oba ich psalmy brzmią po niemiecku i na dwa chóry — słychać stulecie, które je dzieli.

Tekst i przekład

Jauchzet dem Herren, alle Welt! Dienet dem Herren mit Freuden; kommt vor sein Angesichtt mit Frohlokken. Erkennet, daß der Herre Gott ist. Er hat uns gemacht und nicht wir selbst, zu seinem Volk und zu Schafen seiner Weide. Gehet zu seinen Toren ein mit Danken, zu seinen Vorhöfen mit Loben. Danket ihm, lobet seinen Namen! Denn der Herr ist freundlich, und seine Gnade währet ewig und seine Wahrheit für und für. Ehre sei dem Vater und dem Sohn und auch dem heilgen Geiste, wie es war im Anfang, jetzt und immerdar und von Ewigkeit zu Ewigkeit. Amen.

Wykrzykujcie na cześć Pana, wszystkie ziemie; służcie Panu z weselem! Wśród okrzyków radości stawajcie przed Nim! Wiedzcie, że Pan jest Bogiem: On sam nas stworzył, my Jego własnością, jesteśmy Jego ludem, owcami Jego pastwiska. Wstępujcie w Jego bramy wśród dziękczynienia, wśród hymnów w Jego przedsionki; chwalcie Go i błogosławcie Jego imię! Albowiem dobry jest Pan, łaskawość Jego trwa na wieki, a wierność Jego przez pokolenia. Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu, jak była na początku, teraz i zawsze, i na wieki wieków. Amen.

Claudio Monteverdi · 1567–1643

Cantate Domino 1620 a 6 · SSATBB

Cantate Domino canticum novum · Śpiewajcie Panu pieśń nową (Ps 98 (97))

Sześciogłosowy motet wydany w mediolańskim zbiorze Giulia Cesare Bianchiego. Tekst jest spleciony z dwóch psalmów — wersety 98 przeplatają się z wersetem 96 — a wezwanie, od którego się zaczyna, słychać już było tego wieczoru u Bacha: śpiewajcie Panu pieśń nową. Tym samym motetem zespół zamknął program „Kontemplacji Wcielenia”, od której zaczął się cykl; tutaj jest ostatnim słowem chwały przed dziewiątą częścią Miserere.

Tekst i przekład

Cantate Domino canticum novum, Cantate et benedicite nomini ejus: Quia mirabilia fecit. Cantate et exultate et psallite in cythara et voce psalmi: Quia mirabilia fecit.

Śpiewajcie Panu pieśń nową, śpiewajcie Panu, błogosławcie Jego imię, albowiem cuda uczynił. Cieszcie się i weselcie, i grajcie przy wtórze cytry i przy dźwięku harfy, albowiem cuda uczynił.