Pochwała Stworzenia

Borkowski urodził się w 1934 roku w Pabianicach. W latach 1966–⁠1968 uczył się w Paryżu u Nadii Boulanger, Oliviera Messiaena i Iannisa Xenakisa, a potem przez ponad czterdzieści lat wykładał w warszawskiej Akademii Muzycznej, której dwukrotnie był prorektorem. W muzyce chóralnej bierze zwykle jedno łacińskie słowo albo krótki zwrot i buduje z niego cały utwór na gwałtownych zmianach rejestru i dynamiki. Do tych samych tekstów wraca po kilka razy i numeruje kolejne opracowania: są trzy Pax in terra, trzy Ave. Alleluia. Amen, dwa Libera me. W 2012 roku powstały dwie Glorie, pierwsza na chór żeński, druga na mieszany.

Światło wraca w tytułach Borkowskiego kilka razy: Lux aeterna na chór i orkiestrę (2008–⁠2011), Lux na chór a cappella (2010) i Lumen z 2016 roku. Średniowieczna łacina odróżniała lux, światło w samym źródle, od lumen, światła, które od niego biegnie i oświetla. Utwór zaczyna się na granicy słyszalności i kilka razy dochodzi do kulminacji.

Franciszek ułożył Kantyk po umbryjsku około 1225 roku w San Damiano, chory i prawie niewidomy; to jeden z najstarszych wierszy literatury włoskiej. Tekst nie powstał naraz. Strofę o tych, którzy przebaczają, Franciszek dopisał, żeby pogodzić skłóconych biskupa i podestę Asyżu, a strofę o siostrze śmierci wtedy, gdy usłyszał, że sam umiera. Orff, autor Carmina Burana, opracował Kantyk w 1954 roku jako drugą część zbioru Concento di voci. Prowadzi tekst recytatywem, blisko mowy i na rytmie sylab, więc całość przechodzi jednym nieprzerwanym ciągiem.

Opera Thaïs, wystawiona w Paryżu w 1894 roku według powieści Anatole'a France'a, opowiada o mnichu z egipskiej pustyni, który jedzie do Aleksandrii nawrócić słynną kurtyzanę. Méditation to orkiestrowy przerywnik między dwiema odsłonami drugiego aktu: Thaïs zostaje sama z tym, co od niego usłyszała, i postanawia pójść za nim. Nie pada przy tym ani jedno słowo, całą przemianę niesie solo skrzypiec. Ten sam temat wraca w ostatnim akcie, gdy Thaïs umiera w klasztorze jako święta, a mnich, który ją nawrócił, wyznaje jej miłość przy łożu śmierci.

Ešenvalds przez dziewięć lat, do 2011 roku, śpiewał w Państwowym Chórze Łotwy „Latvija”. Stars napisał w tym samym roku na zamówienie Salt Lake Vocal Artists z Utah, do wiersza Sary Teasdale, która w 1918 roku dostała pierwszą Nagrodę Pulitzera przyznaną za poezję. Do chóru dopisał szklane harmonijki: strojone wodą kieliszki, po których brzegu wodzi się mokrym palcem. Ich dźwięk miał przypominać migotanie gwiazd.

Vaughan Williams zaczął go w 1914 roku, na skrzypce i fortepian. Po wybuchu wojny, już po czterdziestce, zaciągnął się jako szeregowy sanitariusz, a utwór czekał: prawykonała go dopiero w 1920 roku Marie Hall, której jest zadedykowany. Natchnął go wiersz George'a Mereditha o skowronku; dwanaście wersów kompozytor wypisał na partyturze. Paul Drayton opracował utwór dla Szwedzkiego Chóru Kameralnego: skrzypce grają oryginalną partię solową, a w miejsce orkiestry wchodzi chór. Śpiewa przeważnie bez słów, a w środkowej części podkłada pod muzykę wersy Mereditha.

Sykulski napisał go na zamówienie Agnieszki Franków-Żelazny dla Polskiego Narodowego Chóru Młodzieżowego: jako wokalizę, bez słów. Czegoś w nim jednak brakowało: „utwór nie niósł żadnego przesłania”. Kompozytor wysłał więc partyturę koledze, a ten w ciągu jednej nocy dopisał całą historię, tak dopasowaną, że w muzyce nie trzeba było zmienić ani nuty. Dziewczyna z Podzamcza płacze nad zamarzniętą Prosną, młyn stoi, chleba nie będzie, a Jan Nepomucen, patron mostów i rzek, stoi przy niej.

Enescu skończył cykl Impressions d'enfance 10 kwietnia 1940 roku, mając pięćdziesiąt osiem lat. To dziesięć obrazków z dzieciństwa granych bez przerwy i ułożonych jak jeden dzień: od wiejskiego skrzypka, przez świerszcza i wiatr w kominie, po nocną burzę i wschód słońca. Ménétrier otwiera cykl i jako jedyny obywa się bez fortepianu. Pierwszych lekcji gry udzielił czteroletniemu Enescu wiejski grajek, lăutar Niculae Chioru; cykl kompozytor zadedykował pamięci Eduarda Caudelli, swojego pierwszego profesora skrzypiec, z konserwatorium w Jassach. Grał Radu Ropotan, Rumun jak Enescu.

Dwa ostatnie wersy sekwencji Dies irae: prośba, która w mszy żałobnej pada już po obrazie sądu. Borkowski od końca lat dziewięćdziesiątych opracowuje teksty liturgii za zmarłych osobno, jeden po drugim: Dies irae jest jego I Symfonią, są też Libera me, Lux aeterna i III Symfonia „Requiem”, pisana od 1998 do 2011 roku. Dona eis requiem I powstało w 2015 roku. Te same słowa wracają przez cały utwór: prośba narasta, potem gaśnie, a ostatnie „dona eis requiem” jest ledwie słyszalne.

Dubra urodził się w 1964 roku w Rydze i zaczynał w sowieckiej Łotwie, gdzie za muzykę religijną miewał kłopoty z władzami. Pisał ją mimo to i do dziś pisze przede wszystkim muzykę sakralną; o sobie mówi, że nie tworzy muzyki, tylko zapisuje to, co zostało mu posłane. Tekst Stetit Angelus to antyfona, którą liturgia śpiewa jako offertorium w święto św. Michała Archanioła, podczas przygotowania darów. Tenor prowadzi słowa, a reszta chóru trzyma wokół niego długie, płynne współbrzmienia.